جنبشی که یک نسل را نجات داد؛ چگونه «تنظیم المکاتب» آموزش دینی شیعیان هند را متحول کرد؟
مقدمه
در قرن بیستم، جامعه شیعه در هند با یک ضعف بنیادی روبهرو بود: فاصله گرفتن نسلها از آموزش دینی پایه. مردم در ظاهر شیعه بودند، اما آگاهی دینی آنها بسیار کم و پراکنده بود. این شکاف، هویت مذهبی نسلهای آینده را در معرض خطر قرار داده بود.
مشکل اصلی جامعه شیعه هند چه بود؟
در بسیاری از مناطق، مردم حتی با اصول اولیه دین، احکام شرعی و معارف اسلامی آشنا نبودند. فعالیتهای تبلیغی کوتاهمدت نیز پاسخگوی این نیاز نبود و این وضعیت خطرناک، ضرورت ایجاد یک نظام منظم و بلندمدت آموزشی را نشان میداد.
پیدایش تنظیم المکاتب؛ نقطه شروع یک تحول بزرگ
علامه سید غلام عسکری، خطیب برجسته، طی سفرهای تبلیغی خود به این نتیجه مهم رسید که تنها راه احیای هویت دینی، ایجاد یک ساختار آموزشی یکپارچه و بومی است.
به همین دلیل در سال ۱۹۶۸ «تنظیم المکاتب» را تأسیس کرد؛ حرکتی که بعدها به بزرگترین شبکه آموزش دینی شیعیان هند تبدیل شد.
ایجاد اکوسیستم آموزشی جامع
موفقیت تنظیم المکاتب اتفاقی نبود؛ این سازمان یک اکوسیستم کامل ساخت که شامل بخشهای زیر بود:
آموزش دینی پایه در مکاتب: آموزش قرآن، احکام و زبان اردو
استفاده از فناوری: ایجاد «مکتب الکترونیکی» برای دسترسی جهانی
تربیت نیروی متخصص: حوزههای علمیه دخترانه و پسرانه و «مدرسه ذاکری»
آموزش رسمی: راهاندازی ۱۸ مدرسه و کالج معتبر مورد تأیید دولت
این اکوسیستم باعث شد آموزش دینی از حالت سنتی و پراکنده خارج شده و به یک ساختار قابل توسعه تبدیل شود.
مدل توسعهپذیر و بومیسازیشده
راز گسترش تنظیم المکاتب در ۲۱ ایالت و حتی کشورهای دیگر، مدل مدیریتی آن بود؛ مدلی که بر دو اصل بنا شده بود:
تکیه بر مشارکت مردمی در هر منطقه
هماهنگی متمرکز در تولید محتوا، آموزش مربیان و مدیریت آموزشی
این ترکیب «بومیسازی + مدیریت مرکزی» باعث شد هر مکتب در دل جامعه رشد کند اما همچنان هویت واحد و کیفیت یکنواخت داشته باشد.
تداوم و پایداری پس از درگذشت بنیانگذار
با فوت علامه سید غلام عسکری در سال ۱۹۸۵، این حرکت متوقف نشد. دلیل آن، تربیت نیروهای کارآمد و مدیرانی بود که در دل همین نظام پرورش پیدا کرده بودند و توانستند مسیر جنبش را ادامه دهند.
این استمرار، تنظیم المکاتب را از یک پروژه شخصی به یک نهاد پایدار اجتماعی تبدیل کرد.
دستاوردهای کلان تنظیم المکاتب
امروز این سازمان به آمار چشمگیری رسیده است:
۱۲۳۸ مکتب فعال
۵۱,۱۵۲ دانشآموز
۲۱۶۶ معلم
فعالیت در بیش از ۲۱ ایالت هند و گسترش به پاکستان
این اعداد نشاندهنده تأثیر پایدار یک مدل آموزشی مردمی و بومی است.
جمعبندی و نتیجهگیری
تنظیم المکاتب یک نمونه موفق از آموزش دینی مردمی است که توانست با طراحی یک ساختار بومی، منسجم و توسعهپذیر، هویت دینی شیعیان هند را احیا کند. این تجربه ثابت میکند که یک نظام آموزشی هدفمند، میتواند نه تنها یک جامعه، بلکه یک نسل را تغییر دهد.