(ترجمه و بازآفرینی اختصاصی از Prodigy Blog)
وقتی کاغذهای هواپیما در هوا پخش میشوند، دانشآموزان بین نیمکتها میدوند و هیچکس به صحبتهای شما گوش نمیدهد، یعنی نظم کلاس از کنترل خارج شده است.
رفتارهای مختلکننده همیشه به این شدت نیستند، اما مدیریت ضعیف کلاس تقریباً همیشه باعث افزایش استرس و فرسودگی شغلی معلمان میشود.
براساس گزارشی در سال ۲۰۱۹، بیشتر معلمان گفتهاند که در زمینه بهبود مهارتهای مدیریت کلاس، حمایت حرفهای کافی دریافت نمیکنند.
با این حال، حتی در نبود چنین حمایتهایی، روشهای ساده و مؤثری وجود دارند که میتوانید خودتان اجرا کنید تا:
- رفتار اجتماعی مثبت را در دانشآموزان تقویت کنید
- مشارکت تحصیلی را افزایش دهید،
- محیط یادگیری منظم و سالمی ایجاد کنید.
در ادامه، با ۲۰ راهکار پژوهشمحور برای مدیریت کلاس آشنا میشوید که میتوانید هر کدام را متناسب با شرایط و سبک تدریس خود به کار ببرید.
—
راهبردهای عمومی مدیریت کلاس برای معلمان
این ۲۰ روش به شما کمک میکنند تا رفتار دانشآموزان را بهبود دهید، ارتباط مؤثرتری با آنها بسازید و محیطی مثبت ایجاد کنید که در آن یادگیری هدف اصلی همه باشد.
—
۱. خودتان الگوی رفتار مطلوب باشید
برای آموزش رفتارهای درست، بهترین روش این است که خودتان آن را نشان دهید. پژوهشها ثابت کردهاند که «الگوسازی» مؤثرترین راه آموزش رفتارهای اجتماعی و انضباطی است.
👩🏫 برای مثال:
مکالمهای نمایشی با یکی از همکاران یا دانشآموزان داشته باشید و در طول گفتوگو:
از زبان مودبانه استفاده کنید،
تماس چشمی را حفظ کنید،
تلفن همراه را کنار بگذارید،
اجازه دهید دیگران بدون قطع شدن صحبت کنند،
و در صورت اختلاف نظر، با احترام آن را بیان کنید.
در پایان، گفتوگویی با کلاس ترتیب دهید تا رفتارهای درست مشاهدهشده را فهرست کنند. این تمرین باعث میشود دانشآموزان الگوها را درک و تکرار کنند.
—
۲. اجازه دهید دانشآموزان در تدوین قوانین کلاس مشارکت کنند
وقتی قوانین کلاس را با همکاری دانشآموزان تنظیم میکنید، آنها حس مالکیت و مسئولیت بیشتری نسبت به رعایت آن دارند.
در آغاز سال تحصیلی یا ترم جدید، گفتوگویی باز ترتیب دهید و بپرسید:
- چه رفتارهایی باید در کلاس مجاز باشد؟
- چه سطحی از صدا قابل قبول است؟
- در چه زمانهایی میتوان از تلفن همراه استفاده کرد؟
نتیجهی این گفتوگو معمولاً شگفتانگیز است! بسیاری از دانشآموزان حتی قوانین سختگیرانهتری پیشنهاد میدهند. در نهایت، به توافقی مشترک و محترمانه برای فضای کلاس میرسید.
—
۳. قوانین را مکتوب و قابل مشاهده کنید
وقتی قوانین نهایی شدند، آنها را چاپ و بین دانشآموزان توزیع کنید — دقیقاً مثل برنامه درسی.
سپس قوانین را در کلاس مرور کنید تا مشخص شود که شما هم به آنها پایبند هستید.
در صورت تخلف، بهراحتی میتوانید به همان سند ارجاع دهید و نیازی به بحث طولانی نخواهد بود.
💡 پیشنهاد: نسخهای از این قوانین را روی دیوار کلاس نصب کنید یا در دفترچهی دانشآموزان بگنجانید تا همیشه جلوی چشمشان باشد.
—
۴. از تنبیه جمعی خودداری کنید
اگر فقط چند نفر نظم کلاس را بر هم زدهاند، کل کلاس را جریمه نکنید.
این کار باعث نارضایتی دانشآموزان منظم میشود و رابطهی شما با کلاس آسیب میبیند.
در عوض، با لحن دوستانه فقط فرد خاطی را مورد خطاب قرار دهید:
بگویید: «سؤالی داری؟» نه «بس کن، داری کلاس رو شلوغ میکنی.»
بگویید: «میخوای کمکت کنم تمرکز کنی؟» نه «حواست کجاست؟!»
این شیوه محترمانه باعث میشود کنترل کلاس حفظ شود و فضای مثبت همچنان برقرار بماند.
—
۵. دانشآموزان را به ابتکار عمل تشویق کنید
تشویق کنید دانشآموزان گاهی از مرزهای همیشگی یادگیری عبور کنند. مثلاً اجازه دهید از بقیه جلوتر بروند، یا بخش کوچکی از درس را برای کلاس ارائه دهند.
این کار باعث رشد ذهنی و ایجاد تنوع در روند یادگیری میشود. فرض کنید در حال خواندن یک فصل از کتاب درسی هستید؛ میتوانید از چند دانشآموز فعال بخواهید فصل بعدی را هم بخوانند و خلاصهاش را برای کلاس ارائه دهند.
اغلب در نتیجهی این کار، سایر دانشآموزان هم انگیزه میگیرند که پیشرفت کنند و در فرآیند یادگیری مشارکت فعالتری داشته باشند.
—
۶. از تشویق و تحسین استفاده کنید
تحسین واقعی و بهموقع، تأثیر عمیقی روی عملکرد تحصیلی و رفتاری دانشآموزان دارد.
تحقیقات نشان میدهد وقتی معلمها بهصورت صادقانه و مشخص عملکرد مثبت را تحسین میکنند، نتایج شگفتانگیزی بهدست میآید:
- انگیزهی کل کلاس بیشتر میشود،
- اعتمادبهنفس دانشآموزان رشد میکند،
- ارزشها و قوانین کلاس تقویت میشوند.
مثلاً اگر دانشآموزی با دقت و منطق یک مسئلهی ریاضی را حل میکند، تحسین دقیق او («شیوهی فکر کردنت خیلی تحلیلی بود، آفرین») باعث میشود خودش و دیگران دوباره همین رفتار را تکرار کنند.
—
۷. از ارتباطات غیرکلامی استفاده کنید
گاهی زبان بدن و تصویر، بیش از واژهها تأثیرگذارند.
حرکات دست، نگاه، اشاره، و حتی موقعیت قرارگیری شما در کلاس میتواند بر تمرکز و درک درس تأثیر بگذارد.
بهعنوان مثال، میتوانید از روشهای آموزش چندحسی استفاده کنید:
- اجرای فعالیتهای گروهی در ایستگاههای مختلف کلاس
- استفاده از ویدیو، اینفوگرافیک یا ابزارهای واقعی (مثل سکه برای آموزش ریاضی)
- ترکیب گفتار با نمایشهای کوتاه یا ژستهای آموزشی.
این شیوهها کمک میکنند همهی سبکهای یادگیری (دیداری، شنیداری، لمسی) درگیر شوند.
—
۸. گاهی جشن بگیرید 🎉
یک جشن کوچک در کلاس میتواند پاداشی عالی برای تلاش و پیشرفت دانشآموزان باشد.
حتی یک برنامهی ۲۰ دقیقهای با خوراکی و بازیهای گروهی ساده، میتواند روحیهی مثبت و انگیزهی بلندمدت ایجاد کند.
در شروع جشن حتماً توضیح دهید که این پاداش برای رفتار درست و همکاری گروهی است؛ تا بچهها بفهمند رعایت نظم و تلاش جمعی نتیجه دارد.
—
۹. پاداشهای ملموس بدهید 🎁
یکی از روشهای مؤثر در مدیریت کلاس، دادن پاداش ملموس در پایان هر جلسه است.
مثلاً به چند دانشآموزی که در طول درس فعال بودهاند، بلیط قرعهکشی یا امتیاز ویژه بدهید.
در پایان هفته، دانشآموزان میتوانند بلیطهای خود را برای شرکت در قرعهکشی جایزه استفاده کنند. جایزهها میتواند از شکلات و خوراکی گرفته تا انتخاب بازی جشن بعدی باشد.
با گفتن اینکه هرکدام چرا این پاداش را گرفتهاند، به بقیه هم یاد میدهید چه رفتاری ارزشمند است.
—
۱۰. تماسها و پیامهای مثبت با والدین
وقتی دانشآموزی پیشرفت رفتاری یا تحصیلی دارد، فقط در کلاس تحسینش نکنید — به والدینش هم اطلاع دهید.
میتوانید با یک تماس کوتاه، پیام تشکر، یا نامهی تحسینآمیز والدین را در جریان بگذارید.
این کار سه فایده دارد:
1. والدین احساس مشارکت بیشتری در آموزش فرزندشان میکنند.
2. کودک انگیزهی بیشتری برای ادامهی پیشرفت میگیرد.
3. رابطهی بین خانه و مدرسه مثبتتر میشود.
—
11.به طور منظم بازخورد بدهید 💬
دانشآموزان باید بدانند عملکردشان چگونه ارزیابی میشود تا بتوانند رشد کنند. بازخورد منظم، چه مثبت و چه اصلاحی، به آنها کمک میکند مسیر درست را بشناسند و انگیزهشان را حفظ کنند.
🔹 معلمان میتوانند از جملات مثبت مثل «تلاشت عالی بود» یا «خیلی پیشرفت کردی» برای تقویت رفتارهای مطلوب استفاده کنند.
🔹 در بازخوردهای اصلاحی، بهتر است به جای تمرکز بر اشتباه، روی بهبود و راهحل تأکید شود. مثلاً بهجای «اشتباه گفتی»، بگویید «بیا دوباره باهم بررسی کنیم ببینیم چطور میشه بهترش کرد».
🔹 بازخورد فوری مؤثرتر است؛ یعنی بهتر است بلافاصله بعد از فعالیت ارائه شود تا ارتباط مستقیمتری با عملکرد داشته باشد.
—
12.به دانشآموزان آزادی انتخاب بدهید 🎯
وقتی دانشآموزان احساس کنند در فرآیند یادگیری نقش دارند، مسئولیتپذیرتر میشوند.
🔹 میتوانید به آنها اجازه دهید بین چند فعالیت یکی را انتخاب کنند یا در نحوه انجام پروژه آزادی داشته باشند.
🔹 این حس کنترل، نظم کلاس را تقویت کرده و از مقاومت یا بیانگیزگی جلوگیری میکند.
—
13.از زبان بدن مؤثر استفاده کنید 👀
زبان بدن بخش مهمی از ارتباط معلم و دانشآموز است.
🔹 تماس چشمی، حالت چهره و ژستها باید اعتماد و توجه را منتقل کنند.
🔹 حرکت در بین دانشآموزان و نزدیک شدن به آنها میتواند از رفتارهای مزاحم جلوگیری کند، بدون اینکه لازم باشد چیزی بگویید.
—
14.احساس تعلق ایجاد کنید 🤝
دانشآموزانی که احساس میکنند در کلاس پذیرفته و محترم هستند، کمتر بینظم میشوند.
🔹 محیطی ایجاد کنید که همه نظرات شنیده شود و هیچکس احساس طردشدگی نکند.
🔹 برای مثال، از فعالیتهای گروهی یا گفتگوهای کلاسی استفاده کنید تا همکاری و دوستی تقویت شود.
—
15.رفتار خود را الگو کنید 🌟
رفتار معلم بهطور مستقیم بر رفتار دانشآموزان تأثیر دارد.
🔹 اگر شما محترمانه، آرام و منصف باشید، احتمال زیاد همان رفتار را از دانشآموزان خواهید دید.
🔹 در مواقع تنش، واکنش منطقی و کنترلشدهی شما میتواند محیط را آرامتر کند و بهصورت غیرمستقیم درس زندگی بدهد.
—
16.از ابزارها و فناوریهای آموزشی استفاده کنید 💻
ابزارهای دیجیتال مانند بازیهای آموزشی، اپلیکیشنهای تعاملی و ویدیوهای درسی میتوانند یادگیری را جذابتر و تمرکز دانشآموزان را بیشتر کنند.
🔹 مثلاً بازیهای آموزشی مثل Prodigy یادگیری را به تجربهای سرگرمکننده تبدیل میکنند.
🔹 فناوری همچنین به شما امکان میدهد بازخورد سریعتر بدهید و پیشرفت دانشآموزان را دقیقتر بسنجید.
—
17.به پیشرفتهای کوچک پاداش دهید 🏅
پاداش فقط برای نمرههای بالا نیست.
🔹 تشویقهای کوچک مثل برچسب، امتیاز، یا حتی یک جمله مثبت میتواند تأثیر زیادی در انگیزه دانشآموزان داشته باشد.
🔹 وقتی تلاش، نه فقط نتیجه، مورد توجه قرار گیرد، روحیه رشد در کلاس تقویت میشود.
—
18.انعطافپذیر باشید 🌿
هیچ استراتژی آموزشی همیشه جواب نمیدهد. معلمان موفق کسانیاند که بسته به شرایط کلاس، روش خود را تنظیم میکنند.
🔹 اگر یک روش جواب نداد، با ذهن باز سراغ روش دیگری بروید.
🔹 هدف اصلی، حفظ یادگیری مؤثر و فضای مثبت است، نه اجرای دقیق یک برنامه خاص.
—
19. از آموزش مبتنی بر پروژه برای مشارکت فعالتر استفاده کنید
وقتی دانشآموزان در پروژههای واقعی شرکت میکنند، احساس میکنند یادگیریشان معنا دارد. آموزش مبتنی بر پروژه (PBL) به آنها اجازه میدهد تا در دنیای واقعی مهارتهای خود را تمرین کنند.
برای مثال، به جای یک درس تئوری درباره محیط زیست، از آنها بخواهید درباره زبالههای مدرسه تحقیق کنند و راهحلی ارائه دهند.
چنین روشی نهتنها باعث میشود کلاس پرانرژیتر شود، بلکه رفتارهای نادرست هم کاهش پیدا میکند، چون دانشآموزان درگیر و مشتاق هستند.
🟢 نکته: پروژهها را متناسب با سطح سنی تنظیم کنید تا هم قابل انجام باشند و هم حس موفقیت ایجاد کنند.
—
20. پیوسته بازتاب و ارزیابی کنید
حتی بهترین استراتژیها هم نیاز به بازنگری دارند. هر چند وقت یکبار از خودتان بپرسید:
- کدام روش در کلاس بهتر جواب داده؟
- چه چیزی باعث اختلال یا بینظمی میشود؟
- آیا ارتباط من با دانشآموزان مثبت و مؤثر است؟
این بازتاب مداوم، کمک میکند محیط یادگیریتان همیشه پویا و سازنده بماند.
با یادداشتبرداری، گفتوگو با همکاران یا حتی گرفتن بازخورد از خود دانشآموزان، میتوانید کلاس را به سمت رشد واقعی هدایت کنید.
—
✨ جمعبندی
مدیریت کلاس یعنی ایجاد تعادل بین نظم، انگیزه و ارتباط انسانی.
معلمی که با احترام، بازخورد مؤثر، و فضای مشارکتی کلاس را اداره کند، نهتنها نظم را حفظ میکند، بلکه محیطی الهامبخش برای رشد واقعی دانشآموزان میسازد.
منبع :
https://www.prodigygame.com/main-en/blog
/classroom-management-strategies